Jak samodzielnie rozwiązać sprawy spadkowe i prawidłowo przygotować pisma procesowe ?
Przeprowadzenie spadku po zmarłym
członku rodziny to jedna z czynności prawnych, którą każdy musi dokonać
przynajmniej raz w życiu. Czynność ta jest ważna z tej przyczyny, że
porządkuje stosunki własnościowe między spadkobiercami pozostawionymi
przez spadkodawcę.
Przykład
Jan i Barbara odziedziczyli nieruchomość po swoim ojcu Adamie, który uprzednio odziedziczył tę nieruchomość po swoim ojcu Jerzym. Jednak Adam nie przeprowadził spadku po swoim ojcu Jerzym wskutek czego w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości nadal figuruje Jerzy zamiast Adama. W takiej sytuacji Jan i Barbara muszą przeprowadzić dwa postępowania spadkowe: jedno w którym sąd stwierdzi, że spadek po Jerzym nabył Adam i drugie, w którym sąd stwierdzi, iż spadek po Adamie nabyli: Barbara i Jan. Gdyby Adam nie zaniedbał przeprowadzenia spadku stosunki własnościowe dotyczące nieruchomości byłyby bardziej przejrzyste, a jego dzieci nie musiałyby przeprowadzać aż dwóch postępowań spadkowych, gdyż wystarczyłoby stwierdzenie nabycia spadku po ojcu. Wówczas Jan i Barbara szybciej uzyskaliby, np. wpis prawa własności do księgi wieczystej nieruchomości, co byłoby szczególnie ważne, gdyby mieli zamiar szybkiego sprzedania odziedziczonej nieruchomości.
Przytoczony przykład obrazuje jak istotne dla spadkobierców jest uporządkowanie prawa własności przedmiotów wchodzących w skład spadku po zmarłym spadkodawcy. Niniejszy poradnik zawiera kompleksowy zbiór zasad postępowania ze spadkiem i ma na celu ułatwienie spadkobiercom uporządkowania stosunków własnościowych po zmarłym członku rodziny. Napisany został językiem przystępnym dla osób nie posiadających wykształcenia prawniczego, by mogły we własnym zakresie dokonać odpowiednich czynności spadkowych bez konieczności korzystania z pomocy adwokata lub radcy prawnego.
Kiedy i w jaki sposób należy dokonać stwierdzenia nabycia spadku?
I. Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku
Pierwszym krokiem, jaki powinni wykonać spadkobiercy zmarłego jest ustalenie, czy spadkodawca pozostawił testament czy też nie, gdyż od tego zależy dalszy tryb postępowania spadkowego, a szczególnie treść wniosku, który należy skierować do sądu oraz to, kto będzie dziedziczył.
Jeśli spadkodawca nie pozostawił testamentu, którykolwiek ze spadkobierców należących do kręgu spadkobierców ustawowych (małżonek zmarłego, jego dziecko, rodzice lub rodzeństwo) powinien złożyć w sądzie wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym z mocy ustawy (rozdział 12, wzór nr I). Wniosek taki należy w myśl art. 628 K.p.c. skierować do sądu spadku, tj. sądu rejonowego wydziału cywilnego, w którego okręgu zmarły spadkodawca miał ostatnio miejsce zamieszkania. Miejsce zamieszkania – zgodnie z art. 25 K.c. – należy rozumieć jako miejscowość, w której zmarły ostatnio przebywał z zamiarem stałego pobytu. Ważne jest, by we wniosku o stwierdzenie nabycia spadku podać miejsce zamieszkania zmarłego, by sąd mógł ocenić swoją właściwość do rozpoznania sprawy. Jeśli takie miejsce nie zostanie podane, sąd wezwie osobę składającą wniosek o uzupełnienie braków w terminie 7 dni pod rygorem zwrotu wniosku, co wydłuży postępowanie.
Przykład 1
Córka Barbara mieszkająca w Krakowie chce złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po jej zmarłym ojcu Janie, który ostatnio mieszkał stale w Płocku. Powinna zatem złożyć wniosek w Sądzie Rejonowym w Płocku wskazując, że ojciec mieszkał w okręgu tego sądu.
Jeśli zmarły spadkodawca nie miał miejsca zamieszkania w Polsce, wniosek należy skierować do sądu rejonowego, w którego okręgu znajduje się majątek spadkowy lub przynajmniej jego część. Jeśli majątek spadkowy znajduje się w okręgu kilku sądów rejonowych, osoba, która składa wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może skierować go do jednego (wybranego przez siebie) z tych sądów rejonowych.
Przykład 2
Syn Jan chce złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po ojcu, który od wielu lat stale mieszkał w Kanadzie, a w Krakowie zostawił nieruchomość, którą od lat wynajmował. Syn powinien złożyć wniosek w Sądzie Rejonowym w Krakowie, gdyż tu znajduje się majątek spadkowy, a zmarły nie miał miejsca zamieszkania w Polsce.
Jeśli natomiast nie można ustalić, gdzie w Polsce spadkodawca miał miejsce zamieszkania ani też, gdzie w Polsce znajduje się jego majątek spadkowy, wówczas wniosek o stwierdzenie nabycia spadku należy kierować do Sądu Rejonowego dla miasta stołecznego Warszawy.
Jeśli spadkodawca pozostawił testament pisemny wówczas przed stwierdzeniem nabycia spadku musi on zostać otwarty i ogłoszony, a w przypadku sporządzenia testamentu ustnego ogłasza się napisane przez świadka pismo stwierdzające treść tego testamentu. Otwarcia i ogłoszenia dokonuje sąd spadku, którym jest wskazany powyżej sąd rejonowy. Do złożenia testamentu lub pisma stwierdzającego treść testamentu ustnego w sądzie spadku zobowiązany jest każdy, u kogo te dokumenty się znajdują (rozdział 12, wzór nr II). Sąd na posiedzeniu niejawnym sporządza protokół z otwarcia i ogłoszenia testamentu, po czym zawiadamia o tym fakcie osoby wskazane w treści testamentu, czyli spadkobierców. Sąd ogłasza tyle testamentów, ile sporządził zmarły spadkodawca. Celem otwarcia i ogłoszenia jest bowiem poznanie treści ostatniej woli zmarłego. Sąd nie bada na tym etapie postępowania, czy testament jest ważny. Czyni to dopiero na dalszym etapie, tj. po złożeniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym na podstawie testamentu. Wówczas też decyduje na podstawie którego z kilku testamentów stwierdzić nabycie spadku. Jeśli sam spadkobierca jest w posiadaniu testamentu, może złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu jednocześnie z wnioskiem o jego otwarcie i ogłoszenie (rozdział 12, wzór nr II i III).
Przykład 3
Zmarły Jan zostawił testament własnoręczny, w którym powołał do spadku swojego syna Adama. Testament znajdował się u ciotki zmarłego, Reginy. W takiej sytuacji po śmierci Jana na Reginie ciąży obowiązek złożenia testamentu w sądzie spadku celem jego otworzenia i ogłoszenia. Sąd spadku o otwarciu i ogłoszeniu testamentu zawiadomi Adama, gdyż został on wskazany w treści testamentu. W ten sposób Adam dowie się o istnieniu testamentu, jeśli o tym nie wiedział wcześniej i będzie mógł złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku na swoją rzecz na podstawie testamentu. Gdyby powołany do spadku syn Adam był w posiadaniu testamentu, mógłby już w chwili śmierci swojego ojca złożyć jednocześnie wniosek o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu oraz wniosek o otwarcie i ogłoszenie testamentu, załączając ten testament, a także pozostałe dokumenty wymienione w załącznikach wniosku o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu (rozdział 12, wzór nr II i III). Ponadto Adam powinien załączyć jedną opłatę w wysokości 50,- zł od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, gdyż od wniosku o ogłoszenie testamentu nie uiszcza się opłaty.
W sytuacji, gdyby ciotka Regina będąca w posiadaniu testamentu nie chciała go ujawnić lub zwlekała z jego złożeniem do sądu spadku, a syn Adam wiedziałby o istnieniu testamentu, mógłby składając wniosek o stwierdzenie nabycia spadku złożyć jednocześnie do sądu spadku wniosek o zobowiązanie ciotki na podstawie art. 647 i 648 K.p.c. do złożenia testamentu w sądzie spadku (rozdział 12, wzór IV). Sąd spadku wówczas wezwie ciotkę do stawienia się w sądzie pod rygorem grzywny w celu przesłuchania jej co do faktu posiadania testamentu. Jeśli okaże się, że testament jest w jej posiadaniu, sąd zobowiąże ją do wydania.
Dopóki testament nie zostanie otwarty i ogłoszony, nie może zostać wydane na jego podstawie postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Należy podkreślić, iż sąd spadku może – zgodnie z art. 646 § 2 K.p.c. – nałożyć grzywnę na każdą osobę, która posiada testament i nie wyda go w terminie zakreślonym przez ten sąd. Poza tym osoba taka może odpowiadać wobec spadkobiercy za szkodę wynikłą z bezzasadnego uchylania się od obowiązku wydania testamentu, który powstaje w momencie, gdy posiadacz testamentu dowiedział się o śmierci spadkodawcy. Jeśli spadkodawca sporządził testament ustny, a świadkowie tej czynności nie spiszą treści testamentu, wówczas spadkobierca, który wie, że ostatnią wolą zmarłego było, np. pozostawienie mu całego majątku, powinien złożyć do sądu spadku wniosek o przesłuchanie świadków co do treści ustnego testamentu (rozdział 12, wzór nr V). Wniosek taki jest wolny od opłat sądowych i można go połączyć wraz z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu ustnego.
Kto dziedziczy, a kto może być uznany za niegodnego dziedziczenia?
Do dziedziczenia można być powołanym w myśl art. 926 K.c. na podstawie testamentu lub ustawy. Dziedziczenie z ustawy następuje wtedy, gdy zmarły spadkodawca nie pozostawił testamentu lub napisany przez niego testament okazał się, np. nieważny lub osoba, która została wskazana w testamencie jako spadkobierca nie chce, czy też nie może dziedziczyć, np. odrzuciła spadek, zmarła przed spadkodawcą.
I. Dziedziczenie z ustawy
W pierwszej kolejności – zgodnie z art. 931 § 1 K.c. – powołane z ustawy do spadku są dzieci spadkodawcy, zarówno małżeńskie, jak też pozamałżeńskie oraz małżonek zmarłego. Dziedziczą oni w częściach równych, ale udział małżonka nie może być nigdy mniejszy niż 1/4 całości spadku. Oznacza to, że zasada dziedziczenia przez małżonka i dzieci w częściach równych jest zachowana tylko w przypadku, gdy dziedziczy małżonek i nie więcej niż troje dzieci, gdyż wówczas każdy z nich otrzymuje 1/4 część spadku.
Przykład 1
Po zmarłym Adamie dziedziczy małżonka Anna i córka Kasia, a zatem każda otrzyma 1/2 część.
Przykład 2
Po zmarłym Adamie dziedziczy małżonka Anna i 5 dzieci, a zatem Anna otrzyma 1/4 część, a dzieci po 3/20 części.
Jeśli dziecko spadkodawcy nie dziedziczy, gdyż np. nie dożyło otwarcia spadku lub odrzuciło spadek, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych.
Przykład 3
Zmarły spadkodawca Adam pozostawił wdowę Annę, z którą miał córkę Kasię, syna Grzegorza, syna Artura i syna Jana. Syn Grzegorz zmarł wcześniej niż Adam jako kawaler i nie miał dzieci. Syn Artur zmarł przed swoim ojcem Adamem, nie miał dzieci i pozostawił jedynie swoją małżonkę Małgorzatę, która żyje. Córka Anna żyje, jest mężatką i ma dwoje dzieci. Syn Jan również zmarł wcześniej niż jego ojciec Adam, ale żyją jego dzieci: syn Franek i córka Basia oraz małżonka Felicja. Małżonka zmarłego Anna będzie dziedziczyć. Syn Grzegorz zmarł przed swoim ojcem nie pozostawiając dzieci, zatem nie może po nim dziedziczyć i należy go pominąć przy ustalaniu kręgu spadkobierców.
Z tego samego powodu należy pominąć syna Artura. Wprawdzie pozostawił on małżonkę Małgorzatę, ale ona nie może być powołana do dziedziczenia po swoim teściu Adamie. Syn Jan także nie może nabyć spadku po ojcu, gdyż zmarł przed nim. Zamiast niego będzie dziedziczyć dwójka jego żyjących dzieci: syn Franek i córka Basia, między których zostanie podzielony w częściach równych udział, który by przypadał ich ojcu Janowi, gdyby przeżył ich dziadka Adama. Małżonka Felicja nie dziedziczy po swoim teściu Adamie. Córka Kasia dziedziczy. W rezultacie spadek nabędą: małżonka Anna w 1/3 części, córka Kasia w 1/3 części oraz Franek i Basia po 1/6 części każdy z nich (udział ich zmarłego ojca Jana wynosiłby 1/3, co należy podzielić na dwoje równych części).
Jeśli zmarły spadkodawca nie pozostawił dziecka lub pozostawił, ale odrzuciło ono spadek czy zostało uznane za niegodne dziedziczenia czy zrzekło się dziedziczenia w drodze umowy, wówczas dziedziczą po nim w myśl art. 932 K.c.: małżonek, rodzice i rodzeństwo. Małżonek jest tutaj uprzywilejowany, gdyż jego udział spadkowy zawsze wynosi 1/2 część, a pozostała połowa przypada rodzicom i rodzeństwu. Jednak rodzice są obok małżonka również uprzywilejowani, gdyż w myśl art. 933 K.c., jeśli są powołani do spadku razem z rodzeństwem zmarłego, udział każdego z nich wynosi 1/4 część tego, co przypada łącznie dla rodziców i rodzeństwa.
Przykład 4
Spadkodawca Adam zginął w wypadku samochodowym miesiąc po ślubie. Zostawił
małżonkę Annę. Nie miał dzieci i jego małżonka nie była w ciąży w dniu wypadku. Żyją
rodzice Adama. Zmarły był jedynakiem. Spadek po Adamie odziedziczą zatem: małżonka
Anna w 1/2 części oraz rodzice po 1/4 części każde z nich.
Testament
Testament jest wygodną formą rozporządzenia majątkiem na wypadek śmierci. Sporządzenie tej czynności jest proste i niedrogie. Testament warto napisać przede wszystkim w dwóch przypadkach:
– wtedy, gdy chcemy, by dziedziczyły po nas inne osoby niż te, które są uprawnione do dziedziczenia na podstawie Kodeksu cywilnego, a zatem: małżonek, dzieci, wnuki, rodzice lub rodzeństwo,
– wtedy, gdy chcemy, by nasz majątek przypadł po naszej śmierci tylko jednej osobie lub tylko niektórym osobom spośród uprawnionych do dziedziczenia według Kodeksu cywilnego, np. chcemy by dziedziczyła tylko żona, ale już nie dzieci albo chcemy, by dziedziczyli rodzice, ale już nie rodzeństwo.
I. W jaki sposób sporządzić testament?
Osoba sporządzająca testament nazywana jest w języku prawniczym testatorem. Takim testatorem może być każdy z nas, ale pod następującymi warunkami:
a) należy mieć pełną zdolność do czynności prawnych, co oznacza, iż nie może sporządzić testamentu osoba, która w chwili sporządzenia testamentu jest ubezwłasnowolniona lub niepełnoletnia – art. 944 § 1 K.c.,
b) jeden testament może sporządzić jedna osoba, co oznacza, że prawo polskie nie zna testamentu wspólnego i nawet małżonkowie, którzy posiadają wspólny majątek, który chcą pozostawić temu samemu spadkobiercy, np. córce, muszą napisać dwa odrębne testamenty pomimo, iż w praktyce będą one miały identyczną treść – art. 942 K.c.,
c) testament można sporządzić tylko osobiście tzn. osobiście go napisać lub oświadczyć ostatnią wolę ustnie albo osobiście stawić się u notariusza, nie można dokonać tej czynności przez swojego przedstawiciela – art. 944 § 2 K.c.
Zachowek
Zachowek jest formą rekompensaty dla tych osób, które mogłyby dziedziczyć po zmarłym jako spadkobiercy ustawowi, ale nie dziedziczą, gdyż spadkodawca pozostawił testament, w którym powołał do spadku inną osobę.
I. Kto i w jakiej formie może otrzymać zachowek?
Zachowek należy się: zstępnym zmarłego (jego dzieciom, wnukom, prawnukom), małżonkowi zmarłego oraz jego rodzicom pod warunkiem, że byliby oni powołani do spadku po zmarłym z mocy ustawy (rozdział 4), gdyby spadkodawca nie pozostawił testamentu. Zachowek nie należy się rodzeństwu zmarłego pomimo, że jest ono zaliczane do kręgu spadkobierców ustawowych.
Przykład 1
Zmarły Jan w testamencie pozostawił cały swój majątek przyjaciółce Annie. Pozostały po nim dzieci z małżeństwa z Marią. Żyje również jego żona Maria i matka Barbara oraz siostra Regina. Spadek nabędzie Anna na podstawie testamentu. W sytuacji, gdyby Jan nie pozostawił testamentu, spadek z mocy ustawy nabyliby: jego żona Maria i dzieci, dlatego mają prawo domagać się od Anny wypłaty zachowku. Matka zmarłego nie doszłaby do dziedziczenia, gdyż są dzieci zmarłego, dlatego zachowek się jej nie należy.
Zachowek może być wypłacony wyłącznie w formie kwoty pieniężnej, a nigdy w formie rzeczowej, np. w postaci przedmiotu wchodzącego w skład spadku. Osoba uprawniona do zachowku, której zmarły nie powołał do dziedziczenia w testamencie, nie zawsze jednak fizycznie go otrzyma. Jeśli bowiem spadkodawca zapisał w testamencie jakąś rzecz ze spadku osobie uprawnionej do zachowku lub uczynił na jej rzecz za życia darowiznę w wysokości odpowiadającej wysokości należnego zachowku, wówczas osoba ta może nie otrzymać zachowku lub otrzyma tylko kwotę potrzebną do jego uzupełnienia.
Podstawową zaletą tego eBooka jest to, że przekłada język prawa na język zrozumiały dla ludzi bez wykształcenia prawniczego i zawiera bardzo dużo przykładów. Przykłady zaczerpnięte są z najczęściej pojawiających się problemów spadkowych na sali rozpraw oraz z pytań zadawanych w internecie.
W publikacji zawarte są między innymi informacje: kiedy i w jaki sposób należy dokonać stwierdzenia nabycia spadku, kiedy spadek przyjąć, a kiedy odrzucić, jak prawidłowo sformułować pisma procesowe, opłacić je, do jakiego sądu złożyć, by jak najszybciej załatwić sprawy spadkowe i np. sprzedać odziedziczoną nieruchomość, jak sporządzić testament, kto i w jakiej formie może otrzymać zachowek, jak można wydziedziczyć, jak dokonać podziału majątku pozostawionego przez spadkodawcę. Jest też o tym, które sprawy można załatwić u notariusza.
A oto co mówi sama autorka, która jest prawnikiem, ukończyła aplikację sądową, specjalizuje się w prawie cywilnym, a w centrum jej zainteresowań znajduje się prawo spadkowe: „Myślę, że na podstawie tej książki każdy przeciętny człowiek jest w stanie sam załatwić sprawy spadkowe przy nieskomplikowanym, prostym spadku. Taki też był mój cel, gdy pisałam eBook. Prawdę mówić nie znalazłam jeszcze tego typu książki ani w księgarni ani w internecie.”
Przykład
Jan i Barbara odziedziczyli nieruchomość po swoim ojcu Adamie, który uprzednio odziedziczył tę nieruchomość po swoim ojcu Jerzym. Jednak Adam nie przeprowadził spadku po swoim ojcu Jerzym wskutek czego w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości nadal figuruje Jerzy zamiast Adama. W takiej sytuacji Jan i Barbara muszą przeprowadzić dwa postępowania spadkowe: jedno w którym sąd stwierdzi, że spadek po Jerzym nabył Adam i drugie, w którym sąd stwierdzi, iż spadek po Adamie nabyli: Barbara i Jan. Gdyby Adam nie zaniedbał przeprowadzenia spadku stosunki własnościowe dotyczące nieruchomości byłyby bardziej przejrzyste, a jego dzieci nie musiałyby przeprowadzać aż dwóch postępowań spadkowych, gdyż wystarczyłoby stwierdzenie nabycia spadku po ojcu. Wówczas Jan i Barbara szybciej uzyskaliby, np. wpis prawa własności do księgi wieczystej nieruchomości, co byłoby szczególnie ważne, gdyby mieli zamiar szybkiego sprzedania odziedziczonej nieruchomości.
Przytoczony przykład obrazuje jak istotne dla spadkobierców jest uporządkowanie prawa własności przedmiotów wchodzących w skład spadku po zmarłym spadkodawcy. Niniejszy poradnik zawiera kompleksowy zbiór zasad postępowania ze spadkiem i ma na celu ułatwienie spadkobiercom uporządkowania stosunków własnościowych po zmarłym członku rodziny. Napisany został językiem przystępnym dla osób nie posiadających wykształcenia prawniczego, by mogły we własnym zakresie dokonać odpowiednich czynności spadkowych bez konieczności korzystania z pomocy adwokata lub radcy prawnego.
Kiedy i w jaki sposób należy dokonać stwierdzenia nabycia spadku?
I. Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku
Pierwszym krokiem, jaki powinni wykonać spadkobiercy zmarłego jest ustalenie, czy spadkodawca pozostawił testament czy też nie, gdyż od tego zależy dalszy tryb postępowania spadkowego, a szczególnie treść wniosku, który należy skierować do sądu oraz to, kto będzie dziedziczył.
Jeśli spadkodawca nie pozostawił testamentu, którykolwiek ze spadkobierców należących do kręgu spadkobierców ustawowych (małżonek zmarłego, jego dziecko, rodzice lub rodzeństwo) powinien złożyć w sądzie wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym z mocy ustawy (rozdział 12, wzór nr I). Wniosek taki należy w myśl art. 628 K.p.c. skierować do sądu spadku, tj. sądu rejonowego wydziału cywilnego, w którego okręgu zmarły spadkodawca miał ostatnio miejsce zamieszkania. Miejsce zamieszkania – zgodnie z art. 25 K.c. – należy rozumieć jako miejscowość, w której zmarły ostatnio przebywał z zamiarem stałego pobytu. Ważne jest, by we wniosku o stwierdzenie nabycia spadku podać miejsce zamieszkania zmarłego, by sąd mógł ocenić swoją właściwość do rozpoznania sprawy. Jeśli takie miejsce nie zostanie podane, sąd wezwie osobę składającą wniosek o uzupełnienie braków w terminie 7 dni pod rygorem zwrotu wniosku, co wydłuży postępowanie.
Przykład 1
Córka Barbara mieszkająca w Krakowie chce złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po jej zmarłym ojcu Janie, który ostatnio mieszkał stale w Płocku. Powinna zatem złożyć wniosek w Sądzie Rejonowym w Płocku wskazując, że ojciec mieszkał w okręgu tego sądu.
Jeśli zmarły spadkodawca nie miał miejsca zamieszkania w Polsce, wniosek należy skierować do sądu rejonowego, w którego okręgu znajduje się majątek spadkowy lub przynajmniej jego część. Jeśli majątek spadkowy znajduje się w okręgu kilku sądów rejonowych, osoba, która składa wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może skierować go do jednego (wybranego przez siebie) z tych sądów rejonowych.
Przykład 2
Syn Jan chce złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po ojcu, który od wielu lat stale mieszkał w Kanadzie, a w Krakowie zostawił nieruchomość, którą od lat wynajmował. Syn powinien złożyć wniosek w Sądzie Rejonowym w Krakowie, gdyż tu znajduje się majątek spadkowy, a zmarły nie miał miejsca zamieszkania w Polsce.
Jeśli natomiast nie można ustalić, gdzie w Polsce spadkodawca miał miejsce zamieszkania ani też, gdzie w Polsce znajduje się jego majątek spadkowy, wówczas wniosek o stwierdzenie nabycia spadku należy kierować do Sądu Rejonowego dla miasta stołecznego Warszawy.
Jeśli spadkodawca pozostawił testament pisemny wówczas przed stwierdzeniem nabycia spadku musi on zostać otwarty i ogłoszony, a w przypadku sporządzenia testamentu ustnego ogłasza się napisane przez świadka pismo stwierdzające treść tego testamentu. Otwarcia i ogłoszenia dokonuje sąd spadku, którym jest wskazany powyżej sąd rejonowy. Do złożenia testamentu lub pisma stwierdzającego treść testamentu ustnego w sądzie spadku zobowiązany jest każdy, u kogo te dokumenty się znajdują (rozdział 12, wzór nr II). Sąd na posiedzeniu niejawnym sporządza protokół z otwarcia i ogłoszenia testamentu, po czym zawiadamia o tym fakcie osoby wskazane w treści testamentu, czyli spadkobierców. Sąd ogłasza tyle testamentów, ile sporządził zmarły spadkodawca. Celem otwarcia i ogłoszenia jest bowiem poznanie treści ostatniej woli zmarłego. Sąd nie bada na tym etapie postępowania, czy testament jest ważny. Czyni to dopiero na dalszym etapie, tj. po złożeniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym na podstawie testamentu. Wówczas też decyduje na podstawie którego z kilku testamentów stwierdzić nabycie spadku. Jeśli sam spadkobierca jest w posiadaniu testamentu, może złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu jednocześnie z wnioskiem o jego otwarcie i ogłoszenie (rozdział 12, wzór nr II i III).
Przykład 3
Zmarły Jan zostawił testament własnoręczny, w którym powołał do spadku swojego syna Adama. Testament znajdował się u ciotki zmarłego, Reginy. W takiej sytuacji po śmierci Jana na Reginie ciąży obowiązek złożenia testamentu w sądzie spadku celem jego otworzenia i ogłoszenia. Sąd spadku o otwarciu i ogłoszeniu testamentu zawiadomi Adama, gdyż został on wskazany w treści testamentu. W ten sposób Adam dowie się o istnieniu testamentu, jeśli o tym nie wiedział wcześniej i będzie mógł złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku na swoją rzecz na podstawie testamentu. Gdyby powołany do spadku syn Adam był w posiadaniu testamentu, mógłby już w chwili śmierci swojego ojca złożyć jednocześnie wniosek o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu oraz wniosek o otwarcie i ogłoszenie testamentu, załączając ten testament, a także pozostałe dokumenty wymienione w załącznikach wniosku o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu (rozdział 12, wzór nr II i III). Ponadto Adam powinien załączyć jedną opłatę w wysokości 50,- zł od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, gdyż od wniosku o ogłoszenie testamentu nie uiszcza się opłaty.
W sytuacji, gdyby ciotka Regina będąca w posiadaniu testamentu nie chciała go ujawnić lub zwlekała z jego złożeniem do sądu spadku, a syn Adam wiedziałby o istnieniu testamentu, mógłby składając wniosek o stwierdzenie nabycia spadku złożyć jednocześnie do sądu spadku wniosek o zobowiązanie ciotki na podstawie art. 647 i 648 K.p.c. do złożenia testamentu w sądzie spadku (rozdział 12, wzór IV). Sąd spadku wówczas wezwie ciotkę do stawienia się w sądzie pod rygorem grzywny w celu przesłuchania jej co do faktu posiadania testamentu. Jeśli okaże się, że testament jest w jej posiadaniu, sąd zobowiąże ją do wydania.
Dopóki testament nie zostanie otwarty i ogłoszony, nie może zostać wydane na jego podstawie postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Należy podkreślić, iż sąd spadku może – zgodnie z art. 646 § 2 K.p.c. – nałożyć grzywnę na każdą osobę, która posiada testament i nie wyda go w terminie zakreślonym przez ten sąd. Poza tym osoba taka może odpowiadać wobec spadkobiercy za szkodę wynikłą z bezzasadnego uchylania się od obowiązku wydania testamentu, który powstaje w momencie, gdy posiadacz testamentu dowiedział się o śmierci spadkodawcy. Jeśli spadkodawca sporządził testament ustny, a świadkowie tej czynności nie spiszą treści testamentu, wówczas spadkobierca, który wie, że ostatnią wolą zmarłego było, np. pozostawienie mu całego majątku, powinien złożyć do sądu spadku wniosek o przesłuchanie świadków co do treści ustnego testamentu (rozdział 12, wzór nr V). Wniosek taki jest wolny od opłat sądowych i można go połączyć wraz z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu ustnego.
Cały rozdział dostępny jest w pełnej wersji eBooka
Prawo spadkowe - poradnik z wzorami pism procesowych
Prawo spadkowe - poradnik z wzorami pism procesowych
Kto dziedziczy, a kto może być uznany za niegodnego dziedziczenia?
Do dziedziczenia można być powołanym w myśl art. 926 K.c. na podstawie testamentu lub ustawy. Dziedziczenie z ustawy następuje wtedy, gdy zmarły spadkodawca nie pozostawił testamentu lub napisany przez niego testament okazał się, np. nieważny lub osoba, która została wskazana w testamencie jako spadkobierca nie chce, czy też nie może dziedziczyć, np. odrzuciła spadek, zmarła przed spadkodawcą.
I. Dziedziczenie z ustawy
W pierwszej kolejności – zgodnie z art. 931 § 1 K.c. – powołane z ustawy do spadku są dzieci spadkodawcy, zarówno małżeńskie, jak też pozamałżeńskie oraz małżonek zmarłego. Dziedziczą oni w częściach równych, ale udział małżonka nie może być nigdy mniejszy niż 1/4 całości spadku. Oznacza to, że zasada dziedziczenia przez małżonka i dzieci w częściach równych jest zachowana tylko w przypadku, gdy dziedziczy małżonek i nie więcej niż troje dzieci, gdyż wówczas każdy z nich otrzymuje 1/4 część spadku.
Przykład 1
Po zmarłym Adamie dziedziczy małżonka Anna i córka Kasia, a zatem każda otrzyma 1/2 część.
Przykład 2
Po zmarłym Adamie dziedziczy małżonka Anna i 5 dzieci, a zatem Anna otrzyma 1/4 część, a dzieci po 3/20 części.
Jeśli dziecko spadkodawcy nie dziedziczy, gdyż np. nie dożyło otwarcia spadku lub odrzuciło spadek, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych.
Przykład 3
Zmarły spadkodawca Adam pozostawił wdowę Annę, z którą miał córkę Kasię, syna Grzegorza, syna Artura i syna Jana. Syn Grzegorz zmarł wcześniej niż Adam jako kawaler i nie miał dzieci. Syn Artur zmarł przed swoim ojcem Adamem, nie miał dzieci i pozostawił jedynie swoją małżonkę Małgorzatę, która żyje. Córka Anna żyje, jest mężatką i ma dwoje dzieci. Syn Jan również zmarł wcześniej niż jego ojciec Adam, ale żyją jego dzieci: syn Franek i córka Basia oraz małżonka Felicja. Małżonka zmarłego Anna będzie dziedziczyć. Syn Grzegorz zmarł przed swoim ojcem nie pozostawiając dzieci, zatem nie może po nim dziedziczyć i należy go pominąć przy ustalaniu kręgu spadkobierców.
Z tego samego powodu należy pominąć syna Artura. Wprawdzie pozostawił on małżonkę Małgorzatę, ale ona nie może być powołana do dziedziczenia po swoim teściu Adamie. Syn Jan także nie może nabyć spadku po ojcu, gdyż zmarł przed nim. Zamiast niego będzie dziedziczyć dwójka jego żyjących dzieci: syn Franek i córka Basia, między których zostanie podzielony w częściach równych udział, który by przypadał ich ojcu Janowi, gdyby przeżył ich dziadka Adama. Małżonka Felicja nie dziedziczy po swoim teściu Adamie. Córka Kasia dziedziczy. W rezultacie spadek nabędą: małżonka Anna w 1/3 części, córka Kasia w 1/3 części oraz Franek i Basia po 1/6 części każdy z nich (udział ich zmarłego ojca Jana wynosiłby 1/3, co należy podzielić na dwoje równych części).
Jeśli zmarły spadkodawca nie pozostawił dziecka lub pozostawił, ale odrzuciło ono spadek czy zostało uznane za niegodne dziedziczenia czy zrzekło się dziedziczenia w drodze umowy, wówczas dziedziczą po nim w myśl art. 932 K.c.: małżonek, rodzice i rodzeństwo. Małżonek jest tutaj uprzywilejowany, gdyż jego udział spadkowy zawsze wynosi 1/2 część, a pozostała połowa przypada rodzicom i rodzeństwu. Jednak rodzice są obok małżonka również uprzywilejowani, gdyż w myśl art. 933 K.c., jeśli są powołani do spadku razem z rodzeństwem zmarłego, udział każdego z nich wynosi 1/4 część tego, co przypada łącznie dla rodziców i rodzeństwa.
Przykład 4
Spadkodawca Adam zginął w wypadku samochodowym miesiąc po ślubie. Zostawił
małżonkę Annę. Nie miał dzieci i jego małżonka nie była w ciąży w dniu wypadku. Żyją
rodzice Adama. Zmarły był jedynakiem. Spadek po Adamie odziedziczą zatem: małżonka
Anna w 1/2 części oraz rodzice po 1/4 części każde z nich.
Cały rozdział dostępny jest w pełnej wersji eBooka
Prawo spadkowe - poradnik z wzorami pism procesowych
Prawo spadkowe - poradnik z wzorami pism procesowych
Testament
Testament jest wygodną formą rozporządzenia majątkiem na wypadek śmierci. Sporządzenie tej czynności jest proste i niedrogie. Testament warto napisać przede wszystkim w dwóch przypadkach:
– wtedy, gdy chcemy, by dziedziczyły po nas inne osoby niż te, które są uprawnione do dziedziczenia na podstawie Kodeksu cywilnego, a zatem: małżonek, dzieci, wnuki, rodzice lub rodzeństwo,
– wtedy, gdy chcemy, by nasz majątek przypadł po naszej śmierci tylko jednej osobie lub tylko niektórym osobom spośród uprawnionych do dziedziczenia według Kodeksu cywilnego, np. chcemy by dziedziczyła tylko żona, ale już nie dzieci albo chcemy, by dziedziczyli rodzice, ale już nie rodzeństwo.
I. W jaki sposób sporządzić testament?
Osoba sporządzająca testament nazywana jest w języku prawniczym testatorem. Takim testatorem może być każdy z nas, ale pod następującymi warunkami:
a) należy mieć pełną zdolność do czynności prawnych, co oznacza, iż nie może sporządzić testamentu osoba, która w chwili sporządzenia testamentu jest ubezwłasnowolniona lub niepełnoletnia – art. 944 § 1 K.c.,
b) jeden testament może sporządzić jedna osoba, co oznacza, że prawo polskie nie zna testamentu wspólnego i nawet małżonkowie, którzy posiadają wspólny majątek, który chcą pozostawić temu samemu spadkobiercy, np. córce, muszą napisać dwa odrębne testamenty pomimo, iż w praktyce będą one miały identyczną treść – art. 942 K.c.,
c) testament można sporządzić tylko osobiście tzn. osobiście go napisać lub oświadczyć ostatnią wolę ustnie albo osobiście stawić się u notariusza, nie można dokonać tej czynności przez swojego przedstawiciela – art. 944 § 2 K.c.
Cały rozdział dostępny jest w pełnej wersji eBooka
Prawo spadkowe - poradnik z wzorami pism procesowych
Prawo spadkowe - poradnik z wzorami pism procesowych
Zachowek
Zachowek jest formą rekompensaty dla tych osób, które mogłyby dziedziczyć po zmarłym jako spadkobiercy ustawowi, ale nie dziedziczą, gdyż spadkodawca pozostawił testament, w którym powołał do spadku inną osobę.
I. Kto i w jakiej formie może otrzymać zachowek?
Zachowek należy się: zstępnym zmarłego (jego dzieciom, wnukom, prawnukom), małżonkowi zmarłego oraz jego rodzicom pod warunkiem, że byliby oni powołani do spadku po zmarłym z mocy ustawy (rozdział 4), gdyby spadkodawca nie pozostawił testamentu. Zachowek nie należy się rodzeństwu zmarłego pomimo, że jest ono zaliczane do kręgu spadkobierców ustawowych.
Przykład 1
Zmarły Jan w testamencie pozostawił cały swój majątek przyjaciółce Annie. Pozostały po nim dzieci z małżeństwa z Marią. Żyje również jego żona Maria i matka Barbara oraz siostra Regina. Spadek nabędzie Anna na podstawie testamentu. W sytuacji, gdyby Jan nie pozostawił testamentu, spadek z mocy ustawy nabyliby: jego żona Maria i dzieci, dlatego mają prawo domagać się od Anny wypłaty zachowku. Matka zmarłego nie doszłaby do dziedziczenia, gdyż są dzieci zmarłego, dlatego zachowek się jej nie należy.
Zachowek może być wypłacony wyłącznie w formie kwoty pieniężnej, a nigdy w formie rzeczowej, np. w postaci przedmiotu wchodzącego w skład spadku. Osoba uprawniona do zachowku, której zmarły nie powołał do dziedziczenia w testamencie, nie zawsze jednak fizycznie go otrzyma. Jeśli bowiem spadkodawca zapisał w testamencie jakąś rzecz ze spadku osobie uprawnionej do zachowku lub uczynił na jej rzecz za życia darowiznę w wysokości odpowiadającej wysokości należnego zachowku, wówczas osoba ta może nie otrzymać zachowku lub otrzyma tylko kwotę potrzebną do jego uzupełnienia.
Podstawową zaletą tego eBooka jest to, że przekłada język prawa na język zrozumiały dla ludzi bez wykształcenia prawniczego i zawiera bardzo dużo przykładów. Przykłady zaczerpnięte są z najczęściej pojawiających się problemów spadkowych na sali rozpraw oraz z pytań zadawanych w internecie.
W publikacji zawarte są między innymi informacje: kiedy i w jaki sposób należy dokonać stwierdzenia nabycia spadku, kiedy spadek przyjąć, a kiedy odrzucić, jak prawidłowo sformułować pisma procesowe, opłacić je, do jakiego sądu złożyć, by jak najszybciej załatwić sprawy spadkowe i np. sprzedać odziedziczoną nieruchomość, jak sporządzić testament, kto i w jakiej formie może otrzymać zachowek, jak można wydziedziczyć, jak dokonać podziału majątku pozostawionego przez spadkodawcę. Jest też o tym, które sprawy można załatwić u notariusza.
A oto co mówi sama autorka, która jest prawnikiem, ukończyła aplikację sądową, specjalizuje się w prawie cywilnym, a w centrum jej zainteresowań znajduje się prawo spadkowe: „Myślę, że na podstawie tej książki każdy przeciętny człowiek jest w stanie sam załatwić sprawy spadkowe przy nieskomplikowanym, prostym spadku. Taki też był mój cel, gdy pisałam eBook. Prawdę mówić nie znalazłam jeszcze tego typu książki ani w księgarni ani w internecie.”
Jeśli zainteresował Cię fragment, przeczytaj informacje o pełnej wersji eBooka
Prawo spadkowe - poradnik z wzorami pism procesowych
Prawo spadkowe - poradnik z wzorami pism procesowych
